Herkes yapay zekâ diyor. Peki, aynı şeyden mi söz ediyoruz?

Yeni bir uygulamaya bakıyorsunuz. Açıklamasında üç kelime öne çıkıyor: “Yapay zekâ destekli.”

Bu ifade size ne anlatıyor? Uygulama sizinle konuşacak mı? Tercihlerinizi öğrenip öneriler mi sunacak? Yoksa yapmak istediğiniz bir işin bir bölümünü mü üstlenecek?

Etiketten bunu anlayamıyorsunuz. Asıl merak ettiğiniz ise çok somut: “Bunun bana ne faydası var?”

Yapay zekâyı anlamaya tam buradan başlayabiliriz. Bir uygulamayı kullanmayı öğrenmeden, bütün yeni kelimeleri ezberlemeye çalışmadan önce: Yapay zekâ dediğimizde tek bir şeyden mi söz ediyoruz?

Hayır. Yapay zekâⓘ — kısa açıklama; bilgisayarların dili işleme, görüntülerdeki nesneleri ayırt etme, verilerden tahmin ve öneri üretme gibi görevleri yapmasını sağlayan yöntemlerin genel adıdır.

Bazı sistemler fotoğrafta ne olduğunu belirlemeye çalışır. Bazıları seçenekleri sıralar. Bazıları da yazı veya görsel oluşturur. Bu nedenle, bir sistemin bir işi iyi yapması, diğer bütün işlerde de aynı ölçüde başarılı olacağını göstermez.

Sohbet ettiğimiz uygulamalar bu geniş alanın en görünür yüzlerinden biri. Ama yapay zekânın tamamı, yazı yazdığımız bir sohbet kutusundan ibaret değil.

Deniz kenarında sakin bir gün geçirmek istediğinizi düşünün. Uzun yürüyüşlerden hoşlanmıyorsunuz. Kalabalıktan da uzak durmak istiyorsunuz.

Yapay zekâ kullanan bir gezi uygulaması, belirttiğiniz tercihleri değerlendirerek size uygun olabilecek yerleri sıralayabilir. Buradaki işi, seçenekler arasından size uygun görünenleri öne çıkarmak. Bu, bir öneri sistemiⓘ — kısa açıklama örneğidir.

Yazıştığınız başka bir uygulama ise aynı tercihleri kullanarak bir günlük program taslağı oluşturabilir: sabah nereden başlanacağı, hangi durakların birbirini izleyeceği, ne zaman mola verilebileceği… Buradaki işi, isteğinize göre yeni bir içerik hazırlamak. Bu tür içerik üretimi, üretken yapay zekâⓘ — kısa açıklamanın kullanım alanlarından biridir.

İkisi de yapay zekâ kullanabilir. Ama size sundukları yardım farklıdır. Birinin iyi öneriler sunması, diğerinin hazırladığı programdaki bütün ayrıntıların doğru olduğu anlamına gelmez. Bunlar belirli ürünlere ait özellikler değil, farkı göstermek için kurulmuş örnekler.

Üstelik aynı gezi uygulamasındaki her özellik yapay zekâ olmak zorunda değil. Kaydettiğiniz planı belirlediğiniz saatte hatırlatmak, önceden yazılmış basit bir kuralla da yapılabilir. Bu, basit bir otomasyonⓘ — kısa açıklama örneğidir. Bir işin otomatik yapılması, tek başına yapay zekâ kullanıldığını göstermez.

Bir sonraki “yapay zekâ destekli” ifadesinde, hangi modelin kullanıldığını hemen öğrenmeniz gerekmiyor. Başlangıç için üç soruya cevap arayın:

• Benim için hangi işi yapıyor? Gideceğim yeri seçmeme mi yardım ediyor, yoksa seçtiğim yer için program mı yazıyor?

• Hangi bilgileri kullanıyor? Belirttiğim tercihleri mi, erişebildiği gezi bilgilerini mi? Güncel bilgiye ulaştığına dair bir dayanak var mı?

• Sonucun işe yaradığını nasıl anlayacağım? Program gerçekten az yürüyüş içeriyor mu? Önerilen durakların açık olduğu günleri ve aralarındaki mesafeleri kontrol edebiliyor muyum?

Bu sorular, hem faydayı hem de size kalan işi görünür hale getirir. Güzel yazılmış bir gezi planı başlangıç sağlayabilir; gerçek dünyadaki bütün koşulları doğruladığını varsaymak için yeterli değildir.

Bugün küçük bir deneme yapın. Gezi örneği için şu cümleyi kendi beklentinize göre tamamlayın:

Örneğin: “İlgi alanlarımı ve yürüyüş tercihimi kullanarak bir günlük gezi taslağı hazırlamama yardımcı olacak. Duraklar birbirine yakın ve ziyaret saatleri uygunsa işime yarayacak.”

Henüz bir uygulama açmadan, yapay zekâdan ne beklediğinizi daha açık tarif ettiniz. Yeni bir özelliği gördüğünüzde de aynı yöntemi kullanabilirsiniz.

Bu seride önce böyle bir genel bakış kuracağız. Ardından sistemlerin nasıl öğrendiğine, nasıl içerik ürettiğine ve günlük işlerimizde nasıl kullanılabileceğine yaklaşacağız. Her yazıda, bir önceki adımı biraz daha anlamlı hale getiren tek bir soruyu çözeceğiz.

Şimdilik yanınıza alacağınız fikir şu: “Yapay zekâ kullanıyor” demek başlangıçtır. Asıl açıklama, hangi işi nasıl kolaylaştırdığında saklıdır.

Peki, yapay zekâ sohbet uygulamalarından daha geniş bir alansa, hayatımıza ne zaman girdi? Bir sonraki yazıda bugün çok yeni görünen bu hikâyenin başlangıcına döneceğiz.